„Proces je (pod)proizvod“
1. No.02 Every Heart is a (R)Evolutionary Cell
2. No.03 Peak d Future
3. No.04 What the Fuck Are You Doing Burning People Alive Stop it
4. No.06 Some birthday parties are really fun
5. No.09 The Machine and The Child with an Ice-cream
6. No.10 You will hear divine wisdom Awake! Awake
7. No.12 The Sheep, the Dragon and Aphrodite
8. No.14 What You Need to Know Before Buying a Machine
9. No.08 Radiation is (not) a Pleasant Way to Die
10. No.15 Tante for Kuku Riku Plans or UFO in Munich
Nina Šumarac
Nina Šumarac, (1972, Beograd) je srpsko-kiparska vizuelna umetnica koja deluje na fluidnom preseku slikarstva, crteža, digitalnih medija, videa, istraživanja i intermedijskih instalacija. Specifično tehničko utemeljenje u njenom radu potiče sa školovanja na Visokoj politehničkoj školi za nove tehnologije u Novom Beogradu, gde je studirala mašinstvo i kompjutersko numeričko upravljanje (CNC) sistemima. Naknadno je stekla zvanje diplomiranog umetnika (BFA) na univerzitetu Buckinghamshire New University (UK) i postdiplomsku diplomu iz likovnih umetnosti na Cyprus College of Art.
Tokom svoje karijere, Šumarac je dobila različita međunarodna priznanja, uključujući pohvalu žirija T.I.N.A. Prize (Los Anđeles), prvu nagradu za digitalnu umetnost IL SESTANTE (Trst), prvu nagradu za medijski rad Estação (Portugal), pohvalu žirija na festivalu Pebbles Underground Film and Video Art Festival (Toronto), kao i plaketu na 58. Majskoj izložbi u Srbiji. Realizaciju njenih projekata podržalo je Ministarstvo obrazovanja i kulture Kipra, a njeni radovi se nalaze u zbirkama kao što je Državna galerija savremene umetnosti Kipra.
Duže od petnaest godina, Šumarac radi u studiju za animaciju Toonachunks i članica je tima Laboratorije za istraživanje animacije (LAR) na Kiparskom tehnološkom univerzitetu (Cyprus University of Technology). Njeni projekti i selektovani radovi dokumentovani su u različitim umetničkim katalozima i publikacijama, među kojima su knjiga projekta Estação u izdanju Trama Bodoque (Portugal), Electric Makumba u izdanju Quasi-Publication (kustos Simone Markoni), 99 Future Blue-Chip Artists u izdanju Artsted (London), Glitch.Art.Br 2022 autora Klebea Gazane (Brazil), U vetrovima skrivenog, Vasilis Mihailidis: Vizuelna i poetska proširenja dr Nadije Anaksagoru, kao i magazin LandEscape Art Review.
Njeni radovi su izlagani širom sveta u institucijama i prostorima kao što su CICA Museum (Južna Koreja), Winona State University (SAD), NeMe Arts Centre (Limasol), Bijenale prirodne umetnosti Geumgang, ALP MoCA Bacini dell’Arsenale Nord (Venecija) i Umetnički muzej Leopoldo Gotuzzo (Brazil). Učestvovala je i na : fu:bar (Zagreb), Bijenale tehnologije (Torino), Autonomni univerzitet države Meksiko (UAEMEX), Filmski festival u Štutgartu, Evropski umetnički forum Schafhof u Frajzingu, kao i tri paviljona na 6. Wrong bijenalu.
Umetnička praksa Nine Šumarac vođena je neprekidnim procesom zapitanosti o tome kako se naša stvarnost percipira, konstruiše i posreduje — preispitujući stanje savremenog čoveka kroz biopolitičku, društvenu i ekološku prizmu. U srži njenog rada leži tiho, ali uporno propitivanje načina na koji internalizujemo društveno konstruisane stereotipe, prateći nevidljive linije u kojima kolektivni narativi postaju lične istine. Krećući se između preciznosti činjenica i fluidnosti intuicije, Šumarac tretira informacije kao živi proces oblikovan sistemima i kontekstom. Eksploatacijom mogućnosti svakog podatka da postane performativni materijal za formiranje onoga što opisuje kao „diktirani realizam“, autorka ljušti slojeve svakodnevnog iskustva kako bi otkrila tenziju između vidljivog i nevidljivog. U njenom radu, intimno i univerzalno ogledaju se jedno u drugom, relativizujući naše bazične pretpostavke i otvarajući spekulativni prostor za alternativne načine opažanja.
Rekli su
Samostalnom izložbom u prostoru Oasi Space vizuelna umetnica Nina Šumarac otkriva nevidljivu tenziju našeg digitalnog doba naglašenom materijalnošću sredstava koje koristi u svom radu. Nakon više od deset godina razvijanja intermedijske prakse, ona ne predstavlja pogled na svet kroz distancirane ekrane, već dopušta da radni stolovi u ateljeu funkcionišu kao sirov, opipljiv pejzaž ljudske misli. Istinska snaga ove izložbe leži u njenoj ranjivosti; Šumarac razotkriva energični, intimni, ritual u kome se društveno-politička stvarnost, svakodnevni višak informacija i duboko lične ispovesti, sudaraju na površini papira.
Jednako je fascinantno posmatrati kako njena praksa odbacuje kruta ograničenja dopuštajući haotičnoj matrici društveno-političkih komentara, spiskova za kupovinu i poetskih zapisa da spontano mutira u hibridni vizuelni jezik. Transponovanjem ovih taktilnih, vremenski slojevitih površina i njihovim provlačenjem kroz digitalne distorzije, Šumarac relativizuje granicu između onoga što je proživljeno i onoga što je arhivirano. Na kraju, njen rad tiho, ali moćno zagovara povratak prava na ljudsku nesavršenost nasuprot sterilnoj optimizaciji algoritamske kulture u kojoj nema mesta za grešku. Šumarac nas podseća da pozadinski šum našeg uma nije otpad, već tlo na kome imaginacija još uvek opstaje.
Tatiana Ferahian, kustos
(povodom izložbe The Process is a (Sub)Product, Oasi Space for Visual Experimentations, Limasol, Kipar, novembar 2025)
Kroz poetsku i metaforičku prizmu, Šumarac u svojim radovima kritički ispituje i prepliće različita društvena i politička pitanja, relativizujući otelotvorenje društveno konstruisanih stereotipa kako na ličnom, tako i na kolektivnom planu. Njen cilj je da podstakne nove načine razmišljanja i istraži alternativne perspektive. Utemeljena na strasti prema inženjerstvu, likovnoj umetnosti i filozofiji, aktuelna umetnička evolucija Nine Šumarac fokusira se na intermedijsku umetnost. Integrisanjem novih medija i tehnologija u različite umetničke prakse, ona nastoji da istraži prostor isceljenja i osnaživanja, kao i zamršeni odnos između organskih tela i AI organizama ili algoritama, uporedo sa dinamikom moći koja proizilazi iz ovih diskusija.
Simone Marconi, kustos
(iz predgovora kataloga QUASI-PUBLICATION, prezentacija u Hamilton House, Bristol, mart 2024)
Iz ateljea
Umetnik kaže
Proces je (nus)proizvod
Serija radova THE PROCESS IS A (SUB)PRODUCT deluje kao autonomna, a ipak duboko povezana sa mojom širom umetničkom praksom . Iako je razvijan paralelno sa intermedijskim projektima, ovaj rad nije sekundaran; naprotiv, on konstituiše esencijalni konceptualni sloj koji ostaje integralni deo mojih aktuelnih istraživanja.
[Ovaj rad, zapravo, nikada nije bio namenjen izlaganju u javnosti. Ne zato što je bio tajna — već zato što se uopšte nije smatrao radom. Proces rada na primarnim projektima i istraživanjima permanentno prati metodologija oblaganja radnih stolova belim papirom. Ta površina s vremenom prerasta u svedočanstvo spontane akumulacije materijalnih tragova — pigmenta i crteža — unutar koje se simultano konstituišu kognitivne mape, fragmenti misli i tekstualni zapisi. S vremenom, ove akumulirane površine izbore sopstveni način postojanja…]
Nastao u relaciji sa projektom DATA Mattering, koji ispituje napetost između zasićenosti podacima i lične kognicije, ovaj rad artikuliše sam proces mišljenja. Serija se bavi pitanjima formiranja subjektivnosti u medijski zasićenom okruženju: ako se sistemi veštačke inteligencije obučavaju na našim digitalnim tragovima, šta, zauzvrat, oblikuje ljudsku kogniciju? Kako medijski narativi utiču na naše razumevanje i koji oblici znanja uopšte mogu da opstanu u neprekidnom informacionom toku?
Ova serija nastaje u proširenom polju crteža, u kome kreiranje slika, hvatanje beleški i kolažiranje funkcionišu kao direktni zapisi misli — tragovi umetničkog planiranja i mentalnog mapiranja koji podsećaju na rukom pisane neuronske mreže.
Oni registruju kako unutrašnju dinamiku istraživanja, tako i spoljne pritiske savremenih geopolitičkih, ekoloških i društvenih konteksta, pokazujući na koji način je individualno iskustvo neizbežno utisnuto u šire sistemske uslove i frakturirane realnosti. Slično naučnim istraživanjima, gde anomalije, „otpadni podaci“ ili odbačene beleške kasnije mogu postati klica promene paradigme, ovi radovi deluju kao nosioci potencijalnog otkrića.
U odnosu na savremenu digitalnu kulturu — u kojoj algoritamski sistemi teže optimizaciji i iskorenjivanju greške — ovi crteži prihvataju nesavršenost kao vid suvereniteta. Oni stoje kao kontragest tehnološkom determinizmu, afirmišući ljudski um kao prostor neizvesnosti, dok istovremeno nose osećaj igre: čin crtanja postaje prostor slobode koji vraća maštu iz čeljusti zahteva za produktivnošću i redom.
Njihov proces ostaje kontinuiran i generativan, delujući kao evoluirajući sistem u kojem se i novonastali i ranije postojeći radovi reaktiviraju i transformišu kroz digitalne medije i prevode.
[Svaki crtež je beleži specifičan trenutak u vremenu, dok zajedno formiraju neočekivane veze kroz vreme. Saznanja iz 2017. povezana su sa događajima iz 2023. Intimna ispovest iz 2016. odjekivala je u beleškama iz 2021. Priče su se preplitale kroz vreme, stvarajući nove narative koji trenutno prerastaju u publikaciju. Proces nastavlja da generiše — ne samo dragocena saznanja, već i druge procese…]
Kao takvi, radovi reflektuju stanja simultanosti karakteristična za savremeni život: informaciono preopterećenje, afektivne ostatke i neprekidnu refleksiju. Oni se kreću na granici između smisla i besmisla, preciznosti i nereda, sistema i devijantnosti, činjenica i percepcije, pozicionirajući se kao mesta preispitivanja nestabilnosti onoga što možemo razumeti kao „stvarnost“. Umesto da samo ilustrujem ideje, pokušavam i da ih aktivno izvodim — čineći procese ljudskog uma vidljivim i materijalno prisutnim.
Naslov referiše na istoimenu knjigu Pola Širlija (Paul Shirley) koja zagovara fokusiranje na svakodnevne korake pre nego na konačne ishode. Zagrade oko reči „Sub“ (nus) prepoznaju umetnički paradoks: ono što je nekada smatrano podređenim, postalo je centralno.
Nina Šumarac