O dinamici tela i duha Vladimira Jočića

Jočićeve studije glave i tela, zasnovane na fotografskom predlošku duge ekspozicije, variraju od simultanog prikaza pokreta do pronicljivih zapažanja gorke drame lika, pokazujući duboku zaineresovanost autora da izrazi unutrašnje stanje duha, i to spoljašnjim vizuelnim kretanjem, kao i da objedini sliku stvarnosti sažimanjem prostora i vremena, jer „…ništa nećemo razumeti ukoliko pre svega ne obuhvatimo celinu slika“.

O fotografskoj fazi rada, Jočić kaže:

„Fotografski eksperimenti odvijaju se u uslovima zamračenog prostora sa izvorima kontrolisanog veštačkog kontinuiranog svetla i blic-rasvete. Fotografska kamera je postavljena na stativ uz kontrolisanu dugu ekspoziciju sa minimalnim otvorom blende. Na ovaj način određeni parametri omogućavaju stvaranje iluzije kretanja tako što planski kombinovana, kontinuirana i blic-rasveta beleži stanja tela u pokretu i vrši određene duge i kratke vremenske zapise na medijumu (senzor osetljiv na svetlo) fotoaparata. Korišćenjem duge ekspozicije u fotoaparatu u kombinaciji sa blic-rasvetom kreiraju se oštri snimci sa zabeleženim stanjem nepokretnih preseka, dok kontinuiranom rasvetom dobijamo snimke koji beleže presek trajanja, tačnije fotografski snimak koji prikazuje promene stanja tela u određenom vremenskom intervalu. Osvetljena forma tela je izolovana snažnim osvetljenjem u odnosu na zamračeni prostor, pa na taj način pokret tela biva oslobođen sadržaja okoline.“

Fotografisanjem pokreta tela ili glave, koje sam snima, koristeći se dužom ekspozicijom, autor dobija rastočene, zamagljene predstave konstantnog toka akcije, odnosno izražajne sekvence pojedinačnih zamrznutih trenutaka koje uzima kao polazište.

O građenju slike, Jočić kaže:

„Međutim, uvek postoje određena odstupanja i nedoslednosti u postupku, s obzirom da je postupak građenja slike nepredvidiv proces, „živa materija“ koja je u dijalektičkom odnosu sa stvaraocem dela i na svojstven način pokazuje puteve kojim treba ići. Čitajući „znakove pored puta“ pronalazimo nove staze koje nam otkrivaju neke nove jezike i načine pomoću kojih dosežemo do novih spoznaja nikada do kraja istražene slike stvarnosti“

Nazivi slika, Entropija, Entelehija, Silenius, Krešendo, Meta-portret…označavaju pojmove koje Jočić istražuje kroz motiv glave. Entropiju kao poetičku karakteristiku svojih radova Jočić zasniva na sukcesivnom umnožavanju jednog lika po ugledu na fotografisanje sa dužom ekspozicijom, na ekspresivnosti gestova, uvođenju slučajnosti i transformaciji u predstavljanju jednog te istog lika.

Entelehiju shvata kao aktivni princip u stvaranju i usavršavanju, kao delatnost koja svoj cilj ima u sebi.

Silenius označava posebno stanje unutrašnje duhovne borbe sa demonima.

Krešendo kao stremljenje ka pojačanoj snazi izraza u gestu ili boji.

Meta-portret svojim nazivom ukazuje na samoposmatranje (autoportet) kao proces kojim svesno ili nesvesno utičemo na drugo stanje i tako stvaramo svoj slojeviti i komplikovani unutrašnji svet.

Dramatični kontrasti svetla u duhu Rembrantovog kjaroskura i brzi potezi četke osvetljavaju bolne izraze lica, koji se mogu uporediti sa Gojinim arhetipskim slikama užasa rata.

Umetničko izražavanje pokreta, metamorfoze i simultanost same vizuje utkani su u slike na kojima se pojavljuju i nestaju lica, pokreti se umnožavaju, glave menjaju oblik i prate jadna drugu kao vibracije unutar prostora, kao „mentalni likovi izvedeni iz prošlosti preživeli u sećanju“.

mr Saša Filipović, likovni umetnik
(tekst povodom izložbe u galeriji Kuće Vojnovića, Inđija, 2022.)

TEMATIKA IZLOŽBE: DINAMIKA TELA

Telo u fazi kretanja oduvek je zaokupljalo pažnju umetnika u prošlosti, što nam svedoči istorija umetnosti, a takođe je i predmet interesovanja savremenih umetnika. Namera autora ovog umetničkog projekta jeste da istraži temporalne fenomene u inicijalno dvodimenzionalnom prostoru slike. Istraživanje je usmereno na dinamička svojstva likovnih elemenata i njihov uticaj na razvoj i promenljivost ritma, a zatim na dalji uticaj na opažajna čula recipijenta i njegovog registrovanja vremenitosti. Ljudska figura, prisutna kao dominantan reprezentativni model kretanja u kompoziciji slike ovog istraživačkog projekta, ima ulogu da kod primaoca inicira akt samospoznaje u kontekstu sopstvenog proticanja u vremenu, ostvarenog ritmom koji pulsira u njegovom unutrašnjem životu.

DINAMIKA KAO OSNOVNI POJAM

Dinamika je sveobuhvatan pojam koji determiniše kretanje i vreme, i nametnuo se kao termin koji adekvatno opisuje temu kojom se bavi Vladimir Jočić u istraživanju pozicije i stanja tela u temporalnoj dimenziji stvarnosti, a potom i u statičkom prostoru dvodimenzionalnog sloja slike. U toku određene kompozicije postoje pojačavanje i slabljenje tona, od kojih zavisi ritam. Linije, površine, oblici, forme, tonovi, boje i drugi likovni elementi u određenom rasporedu grade odnose, koje mi, kao biološka bića, svojim vizuelnim opažajnim sredstvima, odnosno čulnim osetljivostima doživljavamo kao ritam, činilac dinamike.

PRIRODA I ISTRAŽIVANJE DELA

Vladimir Jočić se pretežno bavi dinamičkim odnosima u likovnom delu, odnosno slici kao njegovom entitetu. Dinamika u slikarstvu egzistencijalno zavisi od likovnih elemenata i autor se u umetničko-istraživačkom radu bavio odnosima likovnih činilaca koji nisu isključivo prezentativno i neposredno prisutni, već reprezentuju određeni tematski sadržaj – ljudsku figuru kao dominantno prisutan predmetni element u kompoziciji.

DUHOVNA DIMENZIJA I VREME

Ljudsko telo, kao dominantno u kompozicijama, naslikano je u akciji koju čine sukobi suprotstavljenih sila, površine koje „jure” jedne prema drugima, prodiru u forme i međusobno se prožimaju, rastaču, a zatim opet zgušnjavaju u nove sadržajne procese, koji čine događaje i aktiviraju dimenziju vremena u zatvorenoj i „zamrznutoj” celini slike. Osvetljena sopstvenim svetlom, figura je postavljena na mirnu i tamnu pozadinu sa kojom čini komplementarni odnos pun dramatičnosti, pa, s jedne strane, dodatno ističe dinamiku, ali i nagoveštava mesto smiraja duše za kojim čovek neprestano traga.

METAFORE I PROMIŠLJANJA AUTORA

Promišljanje o mentalnim strukturama i unutrašnjem četvorodimenzionalnom kontinuumu dovodi nas do pitanja o duhovnosti, o nematerijalnom svojstvu bića i njegove temporalne dimenzije. Stanje duha doživljavamo kao vanvremensko, večno i time aksiološki dominantno u odnosu na materijalni svet. Izobličene fiziognomije figura i lica govore o prolaznosti, ostavljajući svoje „nejasne” zapise u prostoru i vremenu. Autor istražuje metaforu nekog prošlog i budućeg trenutka u likovnoj strukturi slike, kao i pitanje da li zapisi, neprepoznatljivi u svom karakteru i delimično razvučeni u pokretu, impliciraju doživljaj protočnosti vremena u oku recipijenta.

UNUTRAŠNJE KRETANJE I DUH

Dinamički fenomen koji nastaje unutar samog bića u mentalnom i duhovnom smislu možemo nazvati unutrašnjim kretanjem, kretanjem koje se odvija između materijalnog i nematerijalnog. Duh nije vidljiva stvar, pa ga zato ne možemo smatrati objektivnom, već subjektivnom pojavom. Iz toga proističe dinamična aktivnost koja nastaje između duha i tela.

PROSTOR I VREME U DELIMA VLADIMIRA JOČIĆA

Prostor u Jočićevim delima sugeriše beskrajnost i tišinu, vanvremenost… Figure koje borave u njemu, izolovane od svih spoljašnjih uticaja, ne pokazuju tendenciju da će u bilo kom trenutku napraviti komunikaciju sa spoljašnjim svetom. Njihovo kretanje usmereno je ka sopstvu i trajanju, ka preispitivanju sopstvenog identiteta i njegove transformacije u vremenu.

Vladimir Jočić, autor teksta
Irina Tomić, urednik teksta