Nesputani impulsivni potez
Ljiljana Ćinkul
Politika, tekst povodom samostalne izložbe u Prodajnoj galeriji „Beograd“, februar 2020.
Sanvila Porej Đermanović pripada autorima koji su svoje stvaralačko uporište prepoznali još na svojim umetničkim počecima. Već njenom debitantskom izložbom 1992. Godine najavljeno je novo ime na aktuelnoj beogradskoj sceni, a crtež, medij koji pruža velike mogućnosti, za nju je ostao primarni izbor u izražavanju intuitivnog. I danas, oslobođena imaginacija i spontani izvođački postupak predstavljaju prepoznatljive oblike rada Sanvile Porej. Težnja da se predstava sveta i osećanja svedu na njihov osnovni izraz, vodi je poetičnom nijansiranju nagoveštanog iskustva.
Suptilnost emotivnog plana novih radova projektovana je u svom višeznačnom vidu koji je, oslobođen deskriptivnih elemenata, sav u sferama simbola, asocijacija, misli i osećanja. U tako postavljenim kodovima ovog sistema u igri su paradoks i slučaj, konstruisano i slučajno, ironično i tajanstveno.
Imajući poseban sluh za energiju slučaja, Sanvila Porej nastoji da sledi prirodne tokove života oslanjajući se, najviše, na iskrenu po/misao, iskustvo, filozofiju. Zadržavajući pri tom, kvalitet brzog zapisivanja naslućenih unutrašnjih senki ona, u isto vreme, ispituje suštinu crteža, moć primarnog znaka i njegovu arhetipsku vrednost. Pokušavajući da pronikne u tajnu prirode, ona je razume kao manifestaciju jedne univerzalne stvaralačke sile, svejedno da li u nama ili van nas.
Kubično telo, kao što je kutija za domine, u njenom slučaju je prilika za njegovo razlaganje u uritmovane fleksibilne strukture koje svojim nepretencioznim formatima, često minijaturnim, svedenim crtačkim tkivom oslobađaju belinu prostora za beskrajnu igru asocijacija. Ostavljajući svoje radove bez naziva, ona na pojedinačnim crtežima zapisima „beskonačan“, „konačan“ ili „zalazak“, otvara još jedno polje moguće igre značenja razvijenih senzibilizovanih tragova. U maniru lucidnog istraživača ali i emancipovanog urbanog govornika Sanvila Porej balansira likovne situacije infantilne ekspresivnosti i nesputanog impulsivnog poteza. Na taj način ona markira prostor svog rada kao jedan neistraženi univerzum, prostor u kome su igre asocijacija i iščitavanja umetničke memorije gotovo neograničene. U crtežima suptilnog likovnog znaka izdvaja se kristalna sentenca napojena čulnim utiscima, poetizovana gestukalacija i vibracija bliska muzičkom zapisu.
Forma dijaloške artikulacije otkriva odanost prirodnim tokovima života u kojima se harmonizuju duboki izvori bića, strpljenje, energija, posvećenost.
Lepota ovih svojevrsnih vizuelnih transkripcija ostvarena je u atmosferi harmoničnog ali i nepredvidivog toka čiji različit kvalitet bojenih vrednosti, od crne do modro plave, kao prenosnici tajanstvenih poruka i koncentrovani energetski tokovi, pulsiraju svojim osobenim poetskim jezikom. Uprkos vremenu u kojem dominiraju upadljivi idejni i vizuelni diskursi, ova slikarka neguje dozirano prisustvo i diskretnost, kao deo prirodnog prava na vlastitu samo/spoznaju i mogućnost da se čuju glasovi predaka i istorije koji dolaze iz dubine vremena.
Nastali u jednom dahu, iskušavajući značaj prostora i svojim dimenzijama, rađeni kombinovanom tehnikom na papiru – novi radovi predstavljaju jednu vizuelnu i duhovnu celinu čiji suptilni likovni prilozi, iskrama lucidnosti, potvrđuju izrazitu stvaralačku zrelost Sanvile Porej Đermanović. Format u koji stajem je završetak poetično-metaforičnog slikarkinog zapisa, koji prati ovu postavku, produbljuje njen sistem značenja.
(Ne)mogućnost govora linije
Iz teksta Aleksandre Estele Bjelice objavljenog u časopisu Reč 1997.
(…)
Slika kao znak, kao simbol, rezultat je proživljenog unutarnjeg iskustva. Slika kao evokativno polje računa na učestvovanje unutrašnjih sklopova u predstavljanju, savim nepredvidivo, iznenadno i slučajno. Sanvilini radovi su dela snažnog individualnog raspoloženja. Ona ocrtavaju njen vlastiti emotivni odnos prema okolnostima i mogućnostima realnog sveta. U njima ne postoji red, a harmonija se samo naslućuje. Simulacijom realnih oblika Sanvila u naznakama komentariše njihovu neophodnu asocijativnost i moguću apstraktnost.
Sanvila se obraća slici, pre svega, kao plastičkoj jedinici, kao vizuelnoj, pikturalnoj formi. Prepoznavanje ili naslućivanje simboličkog koncepta ukazuje na prethodno promišljanje o slici kao izražajnom mediju. Pikturalna svojstva slike ovaj umetnik iskazuje suptilnim tretmanom i pojednostavljenim intrpretacijama njenih elemenata: oblika, boje, površine.
Povlačenjem linija nepravilnog oblika i putanje kretanja Sanvila ukazuje na nestalnost, nepostojanost i promenljivost formalnog prikaza. Kompozicijska razuđenost njenih radova uslovljena je razbijanjem utvrđenih geometrijskih formi, iskrivljavanjem njihovih stranica i uglova. Znakovi pomerene geometrijske građe objašnjavaju razbijenu strukturu pikturalne predstave. Strogost i krutost vizualno najjednostavnije prave linije Sanvila ublažava praveći pauze u povlačenju, cepajući njen tok, razbijajući je na segmentirano akcente. Asocijativni oblici znakovne organizacije simbolično dopuštaju posmatraču analizu i tumačenje konačne predstave (ukoliko ona zaista postoji!). Sagledavanjem iste postavlja se pitanje da li je kompozicijska (ne)uređenost namerna ili promišljena.
Boja u Sanvilinim radovima je metonimijskog karaktera. Naneta u tragovima, kao autorov intimni zapis, kao otisci kretanja po površini slike/crteža, boja funkcioniše kao savršen izraz umetnikovih htenja. Ovaj svedeni kolorit akcentuje utišanu ekspresiju i predstavlja posledice doživljenih procesa povezanih sa refleksijom i transformacijom perceptivnog toka. Belo, crno, plavo, sivo, iskorišćeni su kao bojeni znakovi iskustvenog saznanja. Subjektivni kolorizam, istaknut akoloričnošću, izraz je disciplinovanog umetnikovog vizuelnog polja. Kolorističke naznake jasno su definisane i obrađene kao samosvojne i samostalne pikturalne vrednosti.
Sanvila problematizuje površinu slike/crteža kao autentičnu osobenost likovnog medija. Kretanje -tok – ritam – dinamika premošćuju horizontale i vertikale neophodne za stvaranje stabilne kompozicione strukture. Materijalizacijom površine tj. određenjem nje kao slike Sanvila razvija ostalim likovnim elementima širok prostor za manevrisanje. Intervencije u središtu slike/crteža bojenim akcentima datim u detaljima karakteristične su za Sanvilin raniji rad. Najnoviji radovi pokazuju njenu oslobođenost od zavisnosti od koncentrisanja pikturalnih elemenata na ograničenu površinu delovanja. Primarno interesovanje za elementarnu funkcionalnost površine slike, koje je ranije izvođeno centriranjem motiva, sada je ublaženo njegovim razlaganjem u metaforičnu predstavu. Značenjsku neutralizaciju površine platna/papira ostvaruju umireni vizuelni efekti u krajnjem ishodu. Kvalifikacija konačnog smisla oblikovane predstave uslovno se prihvata kao polazišna tačka za utvrđivanje zakonitosti pikturalne površine i svih njenih elemenata.
Međudejstvo oblika, boje ipovršine, kao tri činioca slike, u Sanvilinim radovima proizvodi asocijativne predstave koje izazivaju utisak simboličke zatvorenosti i potvrđuju ličnu nepostojanost. Nužnost unutarnjeg doživljaja neminovno briše racionalnu postupnost, a ne remeti efektnost slike kao “predstave”. Prolaženje kroz intimne emotivne zapise iracionalizuje umetnikovu potrebu da prenese poruku. Važni su forma i metoda iskaza, kao primeri zainteresovanosti umetnika za elementarnu funkcionalnost umetničkog dela.